Kolejności Mają Znaczenie
Komentarz do parszy „WaJekehel” (części „I_Zgromadził”):
Szemot/2Moj/Exodos/Wj 35,1-38,20; 1Krl 7,13-26.40-50; 2Kor 9,6-15.
Różne kolejności elementów Przybytku i ich znaczenia.
Rozważanie należy zacząć od samodzielnego
przeczytania lub wysłuchania fragmentów Biblii.
1. Wcześniej Omawiane Zagadnienia
Tematy tego czytania inne niż omówione w tym tekście,
były komentowane w poprzednich cyklach czytania Tory:
– przygotowany ogień podczas Szabatu;
– rozliczenie wartości darów na Przybytek;
– powołanie i natchnienie do wykonania służby;
– rodzaje i działanie darów Ducha Świętego;
– wykonanie i uznanie Świątyni przez Boga.
Są one rozważane we wcześniejszym artykule:
– Właściwe Wykorzystanie Darów.
2. Kolejności Parsz w Różnych Latach
Według tradycyjnego rozkładu na 12-miesięczny rok zwykły
2 ostatnie parsze Księgi Szemot – WaJekehel i Pekudei czyta się razem,
żeby podział na 54 części zmieścić w roku mającym najwyżej 51 Szabatów,
z których jeszcze kilka w pobliżu świąt ma inne, okolicznościowe czytania.
Porządek taki stał się możliwy dopiero po wprowadzeniu kalendarza rabinicznego,
w którym rodzaj i długość każdego roku jest przewidziana, z góry ustalona i pewna,
a nie wyznaczana praktycznie przez obserwację dojrzewania jęczmienia w Iszraelu,
który krótko po połowie miesiąca Abib musi być gotowy do żniwa i oddania kołysania
i tak to wyznaczano w czasach Świątyni, w tym gdy był tam Jeszua (Jezus) Mesjasz.
Gdy pierwszy miesiąc Adar kończy się dość późno względem cyklu słonecznego
i odpowiednią dojrzałość jęczmienia można zaobserwować np. już w połowie Adar,
takie połączenie parsz z Szemot jest możliwe także w porządku obserwacyjnym,
jak to było np. w poprzednim roku, gdy pierwszy Adar kończył się 11 dni później;
ale gdy miesiąc ten kończy się wcześnie i do ostatniej chwili nie ma pewności (jak teraz),
a trzeba dopuszczać, że rok może być przestępny, w którym potrzeba więcej czytań,
lepiej z łączeniem parsz poczekać do stwierdzenia, że jest już miesiąc Abib/Nisan
i dopiero wtedy w celu możliwie szybkiego zrównania porządków czytań Tory
połączyć pierwsze dwie parsze z Księgi Wajikra, które też mają wspólną tematykę.
Takie rozwiązanie spełnia najważniejszy cel rocznego porządku:
zapewnia, że według niego będzie możliwe spełnienie służby w Świątyni,
bo stosowane zasady opierają się właśnie na tym, żeby to zapewniać;
ale jednocześnie w możliwie dużym zakresie, w większość tygodni roku
utrzymuje zgodność czytań, żeby móc rozważać razem te same,
dzielić się przemyśleniami i uczestniczyć w nabożeństwach u innych
bez zakłócania własnego porządku – pomijania lub powielania parsz.
Choć czytana w ten tydzień i kończący go Szabat jest tylko parsza(h) WaJekehel,
to ten komentarz dotyczy zagadnienia, które jest wspólne z parszą Pekudei,
dlatego przytacza i powołuje się na kilka wersetów zapisanych w następnej,
a za tydzień omówione będzie coś charakterystycznego dla kolejnej parszy…
3. Kolejności Elementów Przybytku
„I_wszyscy mądrego serca wśród_was przyjdą i_wykonają
to wszystko, co nakazał יהוה [Bóg]:
oto ten_Przybytek, oto namot_jego i_oto przykrycie_jego,
oto zapinki_jego i_oto bale_jego, oto klamry_jego
i_oto słupy_jgo i_oto podstawy_jego.
Oto tę_Skrzynię i_oto drążki_jej,
oto tę_Przebłagalnię i_oto rozdzielenie [פרכת] tą_zasłoną [המסך].
Oto ten_Stół i_oto drążki_jego i_te wszystkie przybory_jego
i_oto chleb ten_pokładny.
I_oto Świecznik tego_oświetlania i_oto przybory_jego
i_oto lampy_jego i_oto olej tego_oświetlania.
I_oto ołtarz tego_kadzenia i_oto drążki_jego
i_oto olej tego_namaszczenia i_oto kadzidło tych_wonności
i_oto zasłonę [מסך] tę_wejściową dla_wejścia tego_Przybytku.
Oto ołtarz tych_wstępujących_[oddań]
i_oto kratę tą_miedzianą, która dla_niego,
oto drążki_jego i_oto wszystkie przybory_jego,
oto tę_kadź i_oto podnóża_jej.
Oto osłony [קלעי] tego_dziedzińca,
oto_słupy_jego i_oto podstawy_ich
i_oto zasłonę [מסך] bramy tego_dziedzińca.
Oto paliki tego_Przybytku _oto paliki dziedzińca i_oto sznury_ich.
Oto Szaty te_przetykane do_służby w_Świątyni,
oto szaty te_święte dla_Aharona, tego_kohena
i_oto szaty synów_jego do_koheństwa.”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 35,10-19)
W czytaniu tego tygodnia i Szabatu zawarty jest
spis elementów potrzebnych do budowy i służby w Przybytku,
co w tym i następnym czytaniu występuje łącznie aż 5 razy:
– spis zawartości do wykonania w Szemot/2Moj/Exodos/Wj 35,10-19;
– szczegółowy opis wykonania w Szemot/2Moj/Exodos/Wj 36,8-39,31;
– spis przyniesionych elementów w Szemot/2Moj/Exodos/Wj 39,33-41;
– nakaz ustawienia i namaszczenia w Szemot/2Moj/Exodos/Wj 40,1-15;
– wykonanie przez Moszego w Szemot/2Moj/Exodos/Wj 40,18-33
(z tym, że wyświęcenie kohenów jest oddzielone dalej w parszy Szemini);
a ostatnie 3 z nich zapisane są praktycznie ciągle jeden po drugim;
a powtarza to wcześniejsze objawienie z Szemot/2Moj/Exodos/Wj 25,8-30,38;
gdzie Bóg przedstawiał Moszemu wzór Świątyni do wykonania…
Tych 6 fragmentów razem pokazuje jak ważny dla Boga jest Przybytek
i znajomość przez Jego Lud składników Świątyni i ich znaczeń,
skoro mamy czytać o tym tak wiele razy tak blisko siebie,
a w ten sposób praktycznie uczyć się tego na pamięć…
Pomimo tego, że słowa o tym samym powtarzają się tak blisko wiele razy,
nie należy popełnić błędu czytania ich pobieżnie, uznając, że już się to zna,
bo poszczególne relacje różnią się szczegółami i kolejnością informacji,
co nie stanowi błędów ani sprzeczności, ale wartościowe uzupełnienia…
Szczególnie istotne są 2 najdłuższe fragmenty na ten temat,
które dokładnie opisują wszystkie elementy Przybytku:
najpierw objawienie Boga dla Moszego, a potem wykonanie;
gdzie kolejności sprzętów Świątyni są całkiem inne:
1) w objawieniu jest Skrzynia, Stół i chleby, Świecznik, Przybytek,
ołtarz zewnętrzny, zasłony dziedzińca, oliwa świecznika, szaty kohenów,
wyświęcenie, ołtarz wewnętrzny, kadź obmywań, olej namaszczeń i kadzidło;
2) w wykonaniu jest Przybytek, Skrzynia, Stół, Świecznik,
ołtarz wewnętrzny, olej namaszczeń, kadzidło, ołtarz zewnętrzny,
kadź obmywań, zasłony dziedzińca i szaty kohenów.
Opis wykonania pomija chleby, oliwę świecznika i wyświęcanie kohenów,
co nie jest szczególnym elementem procesu uruchamiania Świątyni,
ale było czynione często – oliwa świecznika codziennie, chleby co tydzień,
a wprowadzanie kohena gdy jakiś osiągnął wiek i gotowość do służby,
czemu potem jest poświęcony oddzielny fragment Tory…
W objawieniu o tym, jak ma wyglądać Przybytek
Skrzynia Świadectwa, Stół i Świecznik są przesunięte na początek,
podczas gdy we wszystkich dalszych opisach są za namiotem.
Świadczy to, że za pierwszym razem Bóg wyróżnia je jako najważniejsze
i zaczyna od tego, czego symbolikę i znaczenie trzeba poznawać,
a na czym skupia się cała służba świątynna, jaką ustanowił.
W wykonaniu elementy te są jednak później, po namiocie,
ponieważ one miały nie być widziane bezpośrednio przez ludzi,
dlatego ważne było, żeby istniało dla nich niedostępne miejsce,
gdzie będą złożone i gdzie lud nie będzie wchodził…
Bardzo istotna różnica dotyczy też złotego wewnętrznego ołtarza kadzenia,
który w pierwszym opisie jest daleko, za szatami i wyświęceniem kohenów,
podczas gdy w następnych występuje razem z innymi złotymi sprzętami.
Świadczy to, że pomimo wykonania ze złota, jak innych sprzętów wnętrza,
jak wszystkiego, co miało się znajdować w środku Przybytku,
ołtarz kadzenia sam nie jest elementem o najważniejszym znaczeniu,
ale raczej tylko narzędziem służącym przy Skrzyni Świadectwa,
żeby dym ze spalanymi wonnościami okrywał Przebłagalnię na Skrzyni…
Z ołtarzem kadzenia związana jest też pewna poważna kontrowersja:
„Namot bowiem był_zbudowany ten pierwszy, w którym to także:
Świecznik i ten Stół i to przedkłądanie tych chlebów, które nazwane_(jest) Święte,
za zaś tą drugą zasłoną Przybytek ten nazywany Świętym Świętych,
złoty mający ołtarz_kadzenia i tę Skrzynię tego Przymierza, która_pokryta zewsząd złotem,
w której dzban złoty mający ten man i ta laska Aharona, ta kwitnąca i te tablice tego Przymierza,
powyżej zaś niej kheruby chwały osłaniające to oddanie_przebłagalne,
o których nie jest teraz mówić po części…”
(Hbr 9,2-5)
Według świadectwa zapisanego w Liście do Hebrajczyków
złoty ołtarz miał znajdować się wraz ze Skrzynią w Miejscu Najświętszym,
co ma sens ze względu na jego funkcję – aby dym okrywał Przebłagalnię;
ale większość innych tekstów w Piśmie Świętym sugeruje raczej inaczej,
że powinien on wraz ze Stołem i Świecznikiem być w Miejscu Świętym,
gdzie koheni (kapłani) mogliby sprawować na nim codzienną służbę…
Czy zatem Biblia zawiera błąd i sprzeczność w tej sprawie?
Żeby ten problem wyjaśnić, trzeba czytać bardzo uważnie
i myśleć o faktach, które pozornie nie są istotne i tego nie dotyczą,
a jednak zrozumiane pozwalają wyjaśnić ten problem:
„I_zrobił oto ten_dziedziniec
po_stronie południowej [נגב – negeb],
na_prawo [תימנה – timn_a(h)] kotary dziedzińca
(z)_bisioru kręconego sto w_łokciach.”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 38,9)
„I_zrobisz oto dziedziniec tego_Przybytku:
po_stronie połudnowej [נגב – negeb],
po_prawej [תימנה – timn_a(h)] kotar
dla_dziedzińca bisioru kręconego
sto w_łokciach długości ze_strony tej_jednej.”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 27,9)
„I_zrobił oto te_bale dla_Przybytku:
dwadzieścia bali dla_strony
południowej [נגב – negeb]
na_prawo [תימנה = timn_a(h)].”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 36,23)
„I_zrobisz oto tych_bali dla_Przybytku:
dwadzieścia [sztuk]_bala dla_strony
na_południe [נגבה – negeb_a(h)],
na_prawo [תימנה = timn_a(h)].”
(Szemot/2Moj/ExodosWj 26,18)
„I_umieścił oto tych_podstaw
pięć na_skrzydle tego_Domu z_prawicy [מימין – mi_jamin]
I_pięć na_skrzydle tego_Domu z_lewej [משמאלו – mi_szemelo]
i_oto to_morze umieścił od_skrzydła tego_Domu
po_prawej [הימנית – hajmanit], na_wschód, od_przodu
[na]_południe [נגב – negeb].”
(1Krl 7,39)
„I_zawrócił_mnie do wejścia tego_Domu_[Boga],
a_oto wody wypływające z_pod progu tego_Domu_[Boga]
na_wschód, bo_oblicze tego_Domu_[Boga] wschodnie,
a_te_wody wychodziły z_miejsca z_boku tego_Domu_[Boga]
tego_prawego [הימנית – hajmanit],
z_południa [מנגב – mi_negeb] od_ołtarza.”
(Ez 47,1)
Sześć zgodnych świadectw w Biblii, w tym cztery w samej Torze,
mówią, że strona południowa Przybytku była po prawej;
ale jednocześnie wiadomo także, że wejście było od wschodu,
co w wielu księgach potwierdzają świadectwa takie jak np.:
Szemot/2Moj/Exodos/Wj 38,13-19; 27,13-16;
Bemidbar/4Moj/Arithmoi/Lb 3,38; Ez 43,1-4; 46,1-12;
zatem gdyby patrzeć z ludzkiej perspektywy, od strony wejścia,
to ze wschodu południe jest po lewej, a północ po prawej;
co pozwala zrozumieć, że w opisach jest perspektywa z zachodu,
a zatem patrząc z miejsca Boga, patrząc z centrum Przybytku.
Dlaczego ma to w zrozumieniu tej sprawy takie znaczenie?
Bo od perspektywy zależy co jest „przed”, a co „za” zasłoną,
w którym kierunku się przez nie przechodzi:
„W_Namiocie Spotkania z_zewnątrz od_rozdzielenia [zasłoną],
która_(jest) przed tym_Świadectwem,
będzie_przygotowywał je Aharon i_synowie_jego,
od_wieczora aż_do ranka przed_obliczem יהוה [Boga],
Ustawa wieczności dla_pokoleń_ich z_tych synów Iszraela.”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 27,21)
Złoty Świecznik w Miejscu Świętym jest według Tory
„z_zewnątrz od_zasłony”, która jest przed Skrzynią Świadectwa
i tam ma się odbywać przygotowywanie oliwy do Świecznika;
jednak o ołtarzu kadzenia napisane jest zupełnie inaczej:
„I_postawisz oto ołtarz ten_złoty do_kadzenia
przed_obliczem Skrzyni tego_Świadectwa
i_zawiesisz tę_zasłonę tego_wejścia do_Przybytku.”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 40,5)
„I_ustawił oto ołtarz ten_złoty w_Namocie Spotkania
przed_obliczem tego_rozdzielenia [zasłoną].”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 40,26)
„I_postawisz go przed_obliczem tego_rodzielenia [zasłoną],
która przed Skrzynią tego_Świadectwa,
przed_obliczem tej_Przebłagalni,
która_(jest) nad tym_Świadectwem,
gdzie objawię_(się) dla_ciebie tam.
I_(będzie)_spalał na_nim Aharon wonne kadzidło
w_ranek przy_przygotowaniu oto tych_lamp, (będzie)_spalał_je.
(…)
I_przebłaga Aharon na rogach_jego
raz w_roku z_krwi [oddania_za]_grzech,
Te_przebłagania raz w_roku
przebłaganiem na_nim za_pokolenia_wasze
Świętym Świętości to dla יהוה [Boga].”
(Szemot/2Moj/Exodos/Wj 30,6-7.10)
„I_weźmie pełną tę_kadzielnicę węgli ognistych
z_nad tego_ołtarza [zewnętrznego] z_przed_oblicza יהוה [Boga]
i_pełne garście_swoje wonnego kadzidła sproszkowanego
i_wniesie z_domu_{Bożego] od_zasłony
i_nasypie oto tego_kadzidła na ten_ogień przed_obliczem יהוה [Boga]
i_okryje obłok tego_kadzidła oto tę_Przebłagalnię, która nas tym_Świadectwem
aby_nie umrzeć.”
(Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 16,12-13)
Skoro ołtarz kadzenia miał byś ustawiony „przed obliczem tego_rozdzielania [zasłoną]„,
to patrząc z perspektywy Boga w Miejscu Najświętszym Przybytku
musiał on także znajdować się właśnie tam, gdzie obecność Boga,
i nawet jest wprost napisane, że „przed_obliczem Skrzyni tego_Świadectwa”
gdzie spalane kadzidło mogło okrywać Przebłagalnię będącą na Skrzyni,
zaś taka służba [początkowo] miała być tam sprawowana codziennie,
a tylko oczyszczenie tego ołtarza dokonywane raz w roku…
Dlaczego zatem ołtarz ostatecznie znalazł się w Miejscu Świętym,
a służba kadzenia jednak odbywa się po drugiej stronie zasłony?
Tora(h) udziela odpowiedzi także w tej sprawie:
„I_przemówił יהוה [Bóg] do Moszego po śmierci dwóch synów Aharona
w_zbliżeniu_ich przed_oblicze יהוה [Boga] i_umarli.
I_powiedział יהוה [Bóg] do_Moszego: powiedz do_Aharona, brata_twego
aby_nie wchodził w_każdym czasie do tego_Świętego
z_domu_[Bożego] od_zasłony do_wejścia tej_Przebłagalni, która na tej_Skrzyni,
aby_nie umarł, bo w_obłoku ukażę_(się) nad tą_Przebłagalnią.„
(Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 16,1-2)
W pierwszych dniach ołtarz kadzenia był w Miejscu Najświętszym,
a Aharon i jego synowie sprawowali swoją służbę także tam;
ale gdy dwóch synów Aharona wniosło tam niewłaściwy ogień
i umarło za ten grzech, za naruszenie Prawa Służby w Przybytku
(Wajkra/3Moj/Leutikon/Kpł 10,1-7; Bemidbar/4Moj/Arthmoi/Lb 26,61),
Bóg zabronił wejścia tam innym kohenom i w innym czasie,
żeby zapewnić, że ta najświętsza służba będzie właściwa
i nikt więcej nie wejdzie tam pochopnie, bez przygotowania.
Zmiana ta jest taka sama jak zastąpienie lewitami pierworodnych,
których Bóg początkowo nabył sobie do służby dla Świątyni,
ale potem zamiast tego nakazał wykupować ich 5 szeklami srebra
(o czym świadczy Szemot/2Moj/Exodos/Wj 22,29; 24,5
oraz Bemidbar/4Moj/Arithmoi/Lb 3,44-51; 18,15-16);
co nie obala pierwotnego ustanowienia spełnianego inaczej,
ale tylko ogranicza sposób wykonania i osoby wykonawców
zachowując wszystkie wybrania we właściwych im zakresach.
Warto tu też zwrócić uwagę, że hebrajskie słowo „פרכת” („paroket„),
które oznacza „rozdzielenie” dotyczy w Torze tylko zasłony wewętrznej,
zaś wszystkie inne zasłony na zewnątrz to „מסך” („mesek”) lub „קלעי” („kelai”),
zatem i prorocze „rozdarcie” będzie dotyczyć tylko tej wewnętrznej (Mt 27,51)
i oznacza połączenie w jedno całej najświętszej służby…
Wynika też z tego, że ołtarz kadzenia musi być przestawiany,
żeby w każdym innym czasie był dostępny z Miejscu Świętym,
ale podczas służby Jom HaKipurim stał w Miejscu Najświętszym,
żeby tam wtedy kohen hagadol mógł okadzić Przebłagalnię,
co tego jednego dnia ma się dziać według pierwotnego porządku
i jest znakiem pełnego oczyszczenia i powrotu do doskonałości…
Chwała Bogu!