Początek i Koniec
Komentarz do parszy „BeHar” (części „Na_Górze”):
Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 25,1-26,2; Jr 32,6-27; Łk 4,16-21
oraz do parszy „BeChukotai” (części „W_Ustawach_Moich”):
Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 26,3-27,34; Jr 16,19-17,14; 2Kor 6,14-18.
Początek i Koniec – cała historia z perspektywą ostatecznego celu.
Rozważanie należy zacząć od samodzielnego
przeczytania lub wysłuchania fragmentów Biblii.
1. Wcześniej Omawiane Zagadnienia
Tematy tych czytań inne niż omówione w tym tekście,
były komentowane w poprzednich cyklach czytania Tory:
– lata szabatowe i jubileuszowe – powody i termin;
– odnowienie Przymierza – warunki i treść;
– śluby dla Boga – właściwe składanie i spełnianie;
– wcześniejsze postanowienia Boga objawione później;
– trudności i kary pobudzające do poprawy i rozwoju;
– ogłoszenie i warunki roku miłosierdzia;
– łaska dla sprawiedliwych i pokutujących, kara dla grzeszników.
– Ustanowienia (Przykazania) jakie Bóg dał w parszy BeHar;
– Ustanowienia (Przykazania) jakie Bóg dał w parszy BeChukotai.
– Nieodwołalne Przymierze Boga obejmujące też skutki odstępstwa.
Są one rozważane we wcześniejszych artykułach:
– Błogosławieństwo w Ograniczeniu;
– Odnowienie Treścią Przymierza;
– Przewidziane od Początku;
– Czas Do Odpuszczenia;
– Trudności i Zło w Drodze do Dobra;
– Czas Miłosierdzia i Sprawiedliwości;
– Ustanowienia Boga w Parszy BeHar;
– Ustanowienia Boga w Parszy BeChukotai;
– Przywrócenie do Przymierza Karceniem.
Poprzednie komentarze rozważają już praktyczne i duchowe treści parszy,
więc warto kliknąć i otworzyć artykuły wskazane w odnośnikach powyżej.
2. Początek i Koniec
Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 25,1:
„וַיְדַבֵּר יְהוָה אֶל מֹשֶׁה בְּהַר סִינַי לֵאמֹר”
Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 27,34:
אֵלֶּה הַמִּצְוֹת אֲשֶׁר צִוָּה יְהוָה אֶת מֹשֶׁה”
„אֶל בְּנֵי יִשְׂרָאֵל בְּהַר סִינָי
dla potomków Iszraela na_Górze Synaj.”
Wajikra/3Moj/Leutikon/Kpł 1,1:
יקרא אל משה וידבר יהוה אליו”
„מאהל מועד לאמר
z_Namiotu Zgromadzenia aby_mówić:”
Początek i koniec parsz czytanych łącznie w tym tygodniu,
w tym ich ostatnie zdanie jednocześnie kończące całą Księgę Wajikra,
zawiera słowa mówiące, że jest to treść objawień danych na Górze Synaj,
na co wskazują w szczególności tytułowe słowa parszy „BeHar„ („Na_Górze„);
jednak pierwsze zdanie na początku całej tej Księgi to wezwanie do Namiotu
wskazujące inne miejsce objawień o oddaniach (ofiarach) i służbie kohenów,
które miało stać się miejscem spotkań i rozmów z Bogiem…
Informacje w Torze nie rozstrzygają czy Bóg wezwał ponownie Moszego na Górę
w okresie niecałych 2 miesięcy od wniesienia Przybytku do odejścia z Synaju;
czy raczej parsze „BeHar” i „BeChukotai” zawierają treść objawioną wcześniej,
np. gdy Mosze(h) (Mojżesz) przebywał przez 40 dni i nocy na szczycie Synaju
za pierwszym razem – jeszcze przed uczynieniem i uczczeniem złotego cielca;
ale tak czy inaczej znacząco wyprzedzają sprawy, o których mówią, bo np.:
a) nakazane lata Jobeli i szemity oraz wyznaczający je cykl liczenia lat
miał się rozpocząć dopiero po wejściu Iszraela do Ziemi Obiecanej,
którą od Góry Synaj dzieliło 11 dni drogi (czyli około 330 km),
a do tego czas spędzony na postojach (jak się okazało 38 lat)
i z pewnością nie zaczęło to funkcjonować tuż po ogłoszeniu;
b) odnowienie i umocnienie Przymierza po latach odstępstwa,
które jest pierwszym i głównym tematem parszy „BeChukotai”
może być interpretowane jako spełnione przy budowie Świątyni
po okresach lepszej i gorszej wierności w czasach sędziów,
ale większe odstępstwo, w tym lekceważenie lat szemity i Jobeli
nastało dopiero po czasie panowania Szlomo(ha) (Salomona),
więc perspektywa tego proroctwa może być jeszcze późniejsza
i nawet obecnie słusznie jest uważać je za wciąż niespełnione,
a oczekujące realizacji przy (ponownym) przyjściu Mesjasza,
przynajmniej w ludzkim sposobie postrzegania czasu…
Ludzkie postrzeganie przyszłości jako niewiadomej,
która miałaby być też nieznana i nieuwzględniana przez Boga,
który miałby być zaskoczony przebiegiem wydarzeń i zmieniać zdanie
np. gdy ludzie nie spełnią Jego oczekiwań i naruszą dane Przykazania,
co miałoby niby doprowadzić np. do zerwania Przymierza i odrzucenia
(podczas gdy nawet po złotym cielcu Iszrael wciąż pozostał Ludem Boga);
stoi w wyraźnej sprzeczności z biblijnymi objawieniami i świadectwami,
które takie odstępstwa ludzi ukazują nie jako możliwe ewentualności,
ale zapowiadają je jako pewny fakt, który ma swoje miejsce w planie
(„אִמ” („em”) często tłumaczone jako „jeśli” właściwie oznacza tu „gdy”,
choć ma też inne możliwe znaczenia, jak zwykle hebrajskie słowa)
i ma doprowadzić do tego, że po nawróceniu będzie jeszcze lepiej,
bo oprócz poprawy błędów nauczą się też innych ważnych spraw,
np. współczucia, miłosierdzia i pomocy w przemienianiu siebie;
dlatego błąd ludzi nie wyklucza ich powrotu do Przymierza,
a tym bardziej też udziału w nim nawróconych potomków,
dla których Przymierze jest nienaruszone i w mocy.
Zarówno gdy chodzi o błogosławieństwa i przekleństwa z parszy,
jak i o historyczne przykłady czynów Narodu Iszraela czy faraona,
Bóg doskonale wiedział, że to się wydarzy właśnie w taki sposób,
co było też potrzebne dla pełni efektu i wyrażonych w tym pouczeń;
dlatego np. wejście do Ziemi Obiecanej nie opóźniło się o 38 lat
w wyniku szemrania, buntów i niechęci podjęcia walki i podboju,
ale nastąpiło w czasie, gdy miał się zacząć cykl szemit i Jobeli;
podobnie jak wszystkie zachodzące wydarzenia wcześniej i później
prowadziły do tego, że potomek Adama, Noacha, Abrahama i Dawida
dokona przebłagania za grzechy, na co był przeznaczony (1P 1,20)
jeszcze zanim jakikolwiek grzech czy zdolność grzechu się pojawiła;
więc wszystko musiało wydarzyć się właśnie tak i właśnie wtedy,
zarówno po to, żeby zaistniała potrzeba, żeby on to uczynił,
jak i po to, żeby zachodziły okoliczności, w których to się stanie,
np. odstępczy i zazdrośni przywódcy, którzy go wydali na śmierć;
co musiało się wydarzyć, żebyśmy mogli o tym usłyszeć i to rozważyć,
ale nie potrzebujemy postąpić jak oni ani chcieć czynić podobnie,
lecz ta historia ma być dla nas lekcją pozwalającą wybierać lepiej…
W rzeczywistości wiedza Boga i objawiane proroctwa sięgają dalej:
aż do końca tego świata i historii ludzkości, a nawet w wieczność:
Iz 46,10:
מגּיד מראשׁית אחרית”
וּמקּדם אשׁר לא נעשׂוּ אמר
„עצתי תקוּם וכל חפצי אעשׂה
i_od_dawna to_co nie uczynione_(jeszcze) mówię:
plan_mój spełniony_będzie i_każdą wolę_moją uczynię.”
Koh 3,11:
את הכּל עשׂה יפה בעתּו”
גּם את העלם נתן בּלבּם מבּלי אשׁר לא ימצא האדם
„את המּעשׂה אשׁר עשׂה האלהים מראשׁ ועד סוף
również oto tą_wieczność dał w_serce, z_żadnego który nie znajdzie ten_człowiek
oto tego_dzieła, które uczynił ten_Bóg od_początku i_do końca.”
Iz 2,2:
וְהָיָה בְּאַחֲרִית הַיָּמִים„
נָכֹון יִהְיֶה הַר בֵּית יְהוָה בְּרֹאשׁ הֶהָרִים וְנִשָּׂא מִגְּבָעֹות
„וְנָהֲרוּ אֵלָיו כָּל הַגֹּויִם
(że)_umocniona będzie Góra Domu יְהוָה [Boga] jako_głowa tych_gór i_książę ze_wzgórz
i_popłyną do_niej wszystkie te_narody.”
Mt 24,14:
„καὶ κηρυχθήσεται τοῦτο τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας
ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ εἰς μαρτύριον πᾶσιν τοῖς ἔθνεσιν,
καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος.”
w całym tym świecie_zamieszkałym na świadectwo wszystkim tym narodom
i wtedy nadejdzie ten koniec…”
1Kor 15,24:
„εἶτα τὸ τέλος, ὅταν παραδιδοῖ τὴν βασιλείαν τῷ θεῷ καὶ πατρί,
ὅταν καταργήσῃ πᾶσαν ἀρχὴν καὶ πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ δύναμιν.”
gdy bezużyteczną_(uznana_będzie) wszelka zwierzchność i wszelka władza i moc.”
Końce o których mówią te wersety to wciąż przyszłe, ale różne wydarzenia:
jedno przed powtórnym przyjściem Mesjasza i odnowieniem tego świata,
zaś drugie po okresie jego doskonałego panowania na tym świecie,
po czym Bóg uczyni zupełnie nowy przyszły świat,
co jest od początku celem, któremu wszystko teraz służy
i ma sprawić, żeby wtedy wszystko działo się doskonale,
w tym żeby nasze pojmowanie i czyny były doskonałe…
Bóg jednak nie tylko od początku wie i zapowiada co będzie na końcu,
ale sam jest Początkiem i Końcem, Stwórcą i Sędzią wszystkiego,
który powołał do istnienia wszystko i usunie to, co stanie się już zbędne,
co spełniło swoją przemijającą rolę w wychowywaniu i oczyszczaniu
uczynione przez „Garncarza” jako „naczynie zniewagi/hańby” (Rz 9,21-23)
i jak np. zużyta gąbka do mycia naczyń jest przeznaczone do zniszczenia,
bo wchłonęło i zabrało ze sobą brud, którego nie trzeba zachować…
Iz 41,4:
מי פעל ועשׂה”
קרא הדּרות מראשׁ
„אני יהוה ראשׁון ואת אחרנים אני הוּא
Powołujący te_pokolenia od_początku,
Ja יהוה [Bóg] – Pierwszy i_ten Ostatni, Ja ten.”
Obj 1,8:
„ἐγώ εἰμι τὸ ἄλφα καὶ τὸ ω [αρχη και τελος],
λέγει κύριος ὁ θεός, ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος, ὁ παντοκράτωρ.”
mówi Władca, ten Bóg, ten_[który] Jest i ten_[który] Był i ten_[który] Przychodzi, ten Wszechmocny.”
Obj 21,6-7:
„καὶ εἶπεν ὁ καθήμενος ἐπὶ τῷ θρόνῳ,ἰδοὺ καινὰ ποιῶ πάντα.
καὶ λέγει, γράψον, ὅτι οὗτοι οἱ λόγοι πιστοὶ καὶ ἀληθινοί εἰσιν.
καὶ εἶπέν μοι, γέγοναν. ἐγώ/ειμι τὸ ἄλφα καὶ τὸ ω, ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος.
ἐγὼ τῷ διψῶντι δώσω αὐτῷ ἐκ τῆς πηγῆς τοῦ ὕδατος τῆς ζωῆς δωρεάν.
ὁ νικῶν κληρονομήσει ταῦτα/παντα, καὶ ἔσομαι αὐτῷ θεὸς καὶ αὐτὸς ἔσται μοι υἱός.”
i mówi: napisz, bo te oto słowa wierne i prawdziwe są.
I powiedział mi: stają_się. Ja/jestem ta Alfa i ta Omega, ten Początek i ten Koniec,
Ja temu pragnącemu dam z tego źródła tej wody tego życia darmo.
ten zwyciężający odziedziczy te/wszystkie i będę mu Bogiem i on będzie mi synem.”
Nie należy zatem w związku z tym pochopnie uznać,
że skoro Bóg nie tylko wszystko wie, ale też wszystko zaplanował
i błędy, w tym grzechy niektórych ludzi, są częścią tego zamysłu,
to można w nich trwać traktując je jako potrzebne i też dobre;
bo zamysłem Boga i przedmiotem osądu jest uczenie się poprawy
oraz reakcje na skarcenia, pouczenia i zachęty, które są dawane;
więc jeśli ktoś jest pobłażliwy dla swego zła i oporny wobec dobra,
to umieszcza się tymczasowej części planu Boga, która będzie zniszczona,
a nie w wiecznym celu, który jako doskonały ma trwać wiecznie;
podczas gdy chodzi o to, żeby wybrać i iść drogą ku wieczności
aby osiągnąć ten cel wszystkich Ustanowień i Objawień od Boga…
Chwała Bogu!