Granice Ziemi Iszraela
Komentarz do parszy „Matot” (części „Plemiona”):
Bemidbar/4Moj/Arithmoi/Lb 30,1/2-32,42; Jr 1,1-2,3; Flp 3,12-16
oraz do parszy „Masai” (części „Podróże”):
Bemidbar/4Moj/Arithmoi/Lb 33,1-36,13; Jr 2,4-28; 3,4; 4,1-2; Jk 4,1-12.
Przebieg granicy Ziemi Iszraela, terytorium, historia i konsekwencje…
Rozważanie należy zacząć od samodzielnego
przeczytania lub wysłuchania fragmentów Biblii.
1. Wcześniej Omawiane Zagadnienia
Tematy tych czytań inne niż omówione w tym tekście,
były komentowane w poprzednich cyklach czytania Tory:
– prawa ślubów dla kobiet i mężczyzn;
– Boża zemsta na Midianitach wykonana rękami ludzi;
– miasta schronienia i osądzanie intencji zabójstwa;
– rozważane warianty trasy i miejsca na drodze wędrówki Iszraela;
– dokonywanie sądów i wymierzanie kar przez lud Boga;
– od posłuszeństwa Bogu zależy udział w błogosławieństwie;
– Ustanowienia (Przykazania) jakie Bóg dał w parszach Matot-Masai;
– Nastawienie do spraw, które mogą gorszyć lub pociągać.
Są one rozważane we wcześniejszych artykułach:
– Śluby, Intencje i Miłosierdzie;
– Trasa Wędrówki Narodu Iszraela;
– Gniew Boga;
– Pożytek z Posłuszeństwa;
– Ustanowienia Boga w Parszach Matot-Masai;
– Nastawienie do Trudnych i Atrakcyjnych Spraw
Poprzednie komentarze rozważają już praktyczne i duchowe treści parsz,
więc warto kliknąć i otworzyć artykuły wskazane w odnośnikach powyżej.
2. Granice Ziemi Iszraela
Jednym z tematów opisanych w parszach rozważanych w tym tygodniu i kończący go Szabat
są granice obszaru Ziemi Obiecanej, którą Bóg dał Narodowi Iszraela w wieczne dziedzictwo.
Nie jest to jedynie sprawa starożytnej historii ani ciekawostka bez znaczenia współcześnie,
lecz ważny składnik treści Prawa Boga i zagwarantowane Przysięgą Boga Przymierze,
co biblijnie wierzący mają obowiązek uznawać i opierać na tym swe przekonania i czyny,
w tym nastawienie i ocenę konfliktów o tę ziemię oraz postępowania ich stron,
w czym niestety aktualnie obecne są 2 niewłaściwe skrajności…
2.1. Odrzucanie i Odmawianie Ziemi Iszraelowi
Po pierwsze są ludzie, którzy przypisują sobie możliwość oceny i zdecydowania o tym,
że Naród Iszraela miałby utracić swoje Przymierze z Bogiem i zawarte w nim obietnice
z powodu odrzucenia Jeszui (Jezusa) jako posłanego do nich Mesjasza, którego mieli przyjąć
lub też z powodu uznawanych za wątpliwe etycznie działań wojennych, w których giną dzieci,
a także z powodu tolerancji dla poglądów i zwyczajów dalekich od biblijnej prawowierności.
Co przekonań i praktyki religijnej uczciwie trzeba jednak zauważyć i stwierdzić,
że krytykujący Iszraela ludzie z innych narodów uważający się za „chrześcijan”
także z pewnością nie reprezentują narodów, które przyjęły Mesjasza całkowicie;
bo w praktycznie każdym państwie dopuszczalne i praktykowane są różne religie
i ani konkretny „Kościół” ani całe „chrześcijaństwo” to nie wspólna wiara wszystkich,
więc każdy musi uznać, że członkowie jego społeczności to tylko część narodu,
a co więcej powszechnie zdarzają się obecnie „wierzący-niepraktykujący”,
którzy w znacznym zakresie nie zgadzają się i nie spełniają reguł wiary,
lecz tylko powierzchownie uczestniczą w jakiejś części obrzędów…
Ponadto niezależnie od mniemania o tym, że „moja wiara jest tą właściwą”,
w zdecydowanej większości „Kościoły” nie uznają prawdziwego Mesjasza,
którego zapowiada Tanakh – Biblia Hebrajska i historycznie opisują Ewangelie,
który był doskonałym wykonawcą i nauczycielem Tory – Prawa Boga (Mt 5,17-20);
lecz mają tylko jakieś swoje własne wyobrażenia o tym, kogo by dla siebie chcieli,
które nie dopuszczają myśli o tym, czego Mesjasz ma od nich wymagać.
lecz skupiają się tylko na tym, co mieliby od niego bezwarunkowo otrzymać;
w konsekwencji czego tacy przyjmujący błędne wyobrażenia „chrześcijanie”
mogą być od Mesjasza dalej niż jahudim (żydzi) spełniający Torę bez niego,
a wciąż oczekujący, że gdy przyjdzie, przywróci właściwy porządek wszystkiego
i wtedy z radością uznają go tak, jak on zgodnie z proroctwami się okaże.
Co do etyki postępowania w doczesnych sprawach jest podobnie paradoksalnie;
bo gdy faktycznie zdarza się tak, że pod ostrzałem i w bombardowaniach umierają dzieci,
to jest tak głównie dlatego, że terroryści podstępnie wykorzystują je jako „żywe tarcze”
stawiając wojsku wybór między ryzykiem strzelania i ryzykiem bycia zastrzelonym,
po którym niepowstrzymany przestępca będzie dalej krzywdził i zabijał niewinnych,
więc z pewnością ulegnięcie mu nie skończy się na śmierci jednej niewinnej osoby;
podczas gdy odrzucający Prawo chcą np. legalnej aborcji – zabijania własnych dzieci
nie dlatego, że ktoś przy ich pomocy naraża na śmierć i nie daje innego wyboru,
ale dlatego, że chcą mieć nieograniczony wybór braku konsewencji współżycia;
zatem krytykujący Iszraela reprezentują moralność bardzo znacząco gorszą,
która zabijanie niewinnych dopuszcza nawet z nieistotnych pobudek,
a nie dba o utrzymanie porządku, bezpieczeństwo i sprawiedliwość…
Zarówno w odniesieniu do Narodu Iszraela jak i wszystkich innych narodów
oraz tak samo w odniesieniu do rożnych nurtów judaizmu jak i „chrześcijaństwa”,
trzeba dostrzegać i uznawać, że ich członkami tak samo są różni ludzie, lepsi i gorsi,
w każdej społeczności znajdzie się wiernych i gorliwych oraz niedbałych i odstępców.
Ewangelie i Dzieje Apostolskie świądczą o tysiącach z Iszraela, którzy uznawali Jeszuę
i te tysiące wtedy oraz ich potomkowie później to podstawa społeczności mesjańskich,
które nie mogłyby by powstać, gdyby jahudim (żydzi) nie mówili innym o Mesjaszu;
a jak część Iszraela nie przyjęła Jeszui (Jezusa) i prześladowała z jego powodu,
tak czynili też propagatorzy pogańskich kultów bożków tracący pozycje i wpływy
oraz później przywódcy „Kościołów” szerzących inne wyobrażenie „Chrystusa”
i potrzebujący pozbyć się konkurencji prawdziwych apostołów i ich następców.
Niezależnie od tego jaka część jakiego narodu jest Bogu wierna albo odstępcza,
nie zmienia to w żaden sposób tego, że Bóg pozostaje wierny Przymierzom, jakie zawarł,
które nie dają obietnic całym narodom – wszystkim członkom niezależnie od wiary i czynów;
ale zapewniają, że będą trwać wierni, którzy będą godni utrzymania i dopełnienia obietnic,
jak wyraźnie wskazują to Słowa Boga o „resztce” zapisane w 1Krl 19,18; Rz 11,4.
Nie należy uważać ani że cały Iszrael jest wierny Bogu, ani że cały Iszrael odstąpił od Boga,
zatem ani obietnice Boga nie są dla całego Iszraela ani Iszrael nie jest obietnic pozbwiony;
lecz właściwe obietnice Boga mają być spełnione dla wiernej Bogu cześci Narodu,
zatem określone w Torze granice Ziemi Iszraela są wciąż ważnym Prawem Boga.
2.2. „Większy Iszrael” od Nilu po Eufrat
Po drugie są ludzie, którzy miłują Naród Iszraela – zarówno w nim samym jak wśród innych,
którzy pragnąc jego błogosławieństwa uznają i głoszą „Wielki Iszrael„ lub „Większy Iszrael„,
czyli nadanie potomkom Jakuba znacznie większego obszaru niż wskazują to granice z Tory,
co jest mocną przesadą w postawie znacznie bardziej pro-izraelskiej, niż Bóg tego oczekuje
i opiera się na swobodnej interpretacji wersetu Bereszit/1Moj/Genesis/Rdz 15,18 z obietnicą
dania potomkom Abrahama ziemi „od_rzeki Micraimu do tej_rzeki, tej_wielkiej, rzeki Prat”.
W najbardziej skrajnej wersji tego poglądu uważa się, że granice Ziemi Obiecanej
miałyby wyznaczać całe przebiegi Nilu i Eufratu od ich źródeł aż po ujścia do mórz
i byłaby to północno-wschodnia Afryka, Półwysep Arabski i Zachodnia Mezopotamia.
Mniej radykalna interpretacja wskazuje tylko jakieś dotknięcie granicami tych rzek
jedynie w punktach lub na względnie krótkich odcinkach najbliżej Ziemi Kanaan;
ale tak czy inaczej przedstawia to obszar znacznie większy niż opisuje ta parsza(h),
zatem właściwe zrozumienie wymaga, żeby uważnie przyjrzeć się wszystkim faktom
i w świetle zebranych ograniczeń poznać co jest przedmiotem obietnicy Boga:
Bereszit/1Moj/Genesis/Rdz 15,18-21:
בּיּום ההוּא כּרת יהוה את אברם בּרית לאמר”
לזרעך נתתּי את הארץ הזּאת
מנּהר מצרים עד הנּהר הגּדל נהר פּרת
את הקּיני ואת הקּנזּי ואת הקּדמני
ואת החתּי ואת הפּרזּי ואת הרפאים
ואת האמרי ואת הכּנעני ואת הגּרגּשׁי
„ואת היבוּסי
’Dla_potomstwa_twego dam oto tę_ziemię, tę_tutaj,
od_rzeki Micraim do tej_rzeki, tej_wielkiej, rzeki Prat:
oto tych_Kenitów, i_oto tych_Kenizytów, i_oto tych_Kadmonitów,
i_oto tych_Chetytów, i_oto tych_Peryzytów, i_oto tych_Refaitów
i_oto tych_Amorytów, i_oto tych_Kanaanejczyków, i_oto tych_Girgaszytów
i_oto tych_Jebusytów.'”
Całe zdanie, które Bóg wypowiedział do Abrama co do ziemi, którą da jego potomkom,
nie mówi po prostu o ziemi pomiędzy 2 rzekami, ale raczej o ziemi 10 narodów,
które zamieszkują właściwe sobie obszary gdzieś pomiędzy tymi 2 rzekami,
zatem nie jest to obietnica dania całej ziemi między rzeką Micraim i Eufratem,
ale obietnica, że dziedzictwem będzie jej odpowiednia część w środku,
która oczywiście może, ale wcale nie musi dotykać tych rzek…
Ponadto ziemia obiecana Abramowi nie musi być
i nie jest tożsama z ziemią, którą ma otrzymać Naród Iszraela;
bo Bóg w obietnicy dla Abrama imiennie wskazał 10 narodów,
zaś później Iszraelowi nazwami i liczbą powiedział o 7:
Debarim/5Moj/Deuteronomion/Pwt 7,1:
כּי יביאך יהוה אלהיך אל הארץ”
אשׁר אתּה בא־שׁמּה לרשׁתּהּ
ונשׁל גּוים רבּים מפּניך החתּי
והגּרגּשׁי והאמרי והכּנעני
והפּרזּי והחוּי והיבוּסי
„שׁבעה גוים רבּים ועצוּמים ממּךּ
(do)_której ty idziesz tam, aby_posiąść_ją
i_wypędzi narody wielkie od_oblicza_twego: tych_Chetytów,
i_tych_Girgaszytów, i_tych_Amorytów, i_tych_Kanaanejczyków,
i_tych_Peryzytów, i_tych_Chiwitów i_tych_Jebusytów;
siedem narodów liczniejszych i_silniejszych od_ciebie”
Co zatem z pozostałymi 3 narodami i ziemiami, które zajmowały?
Tora(h) wprost mówi do Iszraela, żeby nie walczył z Edomem, Amonem i Moabem,
bo Bóg dał zamieszkiwane przez nich ziemie potomkom Aszawa (Ezawa) i Lota
(jak o tym jest wyraźnie napisane w Debarim/5Moj/Deuteronomion/Pwt 2,4-5.9.19).
Pierwszy z nich też jest potomkiem Abrahama i Icchaka tak samo jak Jakub,
więc jego udział w otrzymanej obietnicy nie może budzić żadnych zastrzeżeń;
zaś drugi to bratanek, który wyruszył z Abramem do Ziemi Obiecanej,
którego Abraham miłował i poszedł na wojnę by wyzwolić go z niewoli,
a także podzielił się z nim ziemią i pozwolił mu wziąć co sobie wybrał,
więc jego część też jest dobrze biblijnie uzasadniona.
Choć sama Biblia nie mówi o tym wprost,
rozważyć trzeba też możliwość, że Abram przydzielił części swojej ziemi
Iszmaelowi i jego potomkom oraz synom, których miał z Keturą,
których od siebie oddalił, żeby nie dziedziczyli razem z Icchakiem,
co wcale nie wyklucza tego, że mogli gdzieś z dala od niego;
szczególnie, że Bóg zapowiedział uczynienie narodu z Iszmaela,
a Midian to naród, w którym wygnanie spędził Mosze(h) (Mojżesz).
Ponadto Biblia mówi też, że Bóg wywiódł (i sprowadził) Plisztim i Aram (Am 9,7),
którzy w związku z tym otrzymali swoje przydziały ziemi w pobliżu Iszraela.
Z Plisztim (Filistynami) Abraham zawarł przymierze po pobycie w Gerarze,
który znajduje się w pobliżu, ale jednak poza granicami Ziemi Obiecanej.
Aram to zaś naród, wśród którego Abram mieszkał w drodze z Eur Kaszdim,
wśród którego pozostała jego rodzina, z której żony wzięli Icchak i Jakub.
W związku z tymi faktami Naród Iszraela ma być otoczony innymi narodami,
którym Bóg dał jako ich dziedzictwa okoliczne ziemie i nie można o nie walczyć,
co ma być źródłem i gwarancją trwałego pokoju w Ziemi Obiecanej,
ale potrzeba do tego najpierw, żeby każdy otrzymał i uznał swoje miejsce,
a także zaakceptował, że sąsiednie miejsca należą do innych…
2.3. Właściwe Granice Ziemi Iszraela Według Tory
Granicę Ziemi Obiecanej opisano w paszy „Masai” i Księdze Jechezkela (Ezechiela),
gdzie przedstawione są jej zgodne przebiegi mające wiele punktów wspólnych,
ale jednak wskazujące też różne punkty szczególne w pobliżu linii granicznej
oraz przedstawiające ją w innej kolejności – zaczynając i kończąc w innym miejscu:
– Księga Bemidbar od Morza Słonego (Martwego) na południonym-wschodzie;
– Księga Jechezkela od Morza Wielkiego (Śródziemnego) na północnym-zachodzie.
Bemidbar/4Moj/Arithmoi/Lb 34,1-12:
וידבּר יהוה אל משׁה לּאמר”
צו את בּני ישׂראל ואמרתּ אלהם
כּי אתּם בּאים אל הארץ כּנען
זאת הארץ אשׁר תּפּל לכם בּנחלה
ארץ כּנען לגבלתיה
והיה לכם פּאת נגב ממּדבּר צן על ידי אדום
והיה לכם גּבוּל נגב מקצה ים המּלח קדמה
ונסב לכם הגּבוּל מנּגב למעלה עקרבּים
ועבר צנה והיוּ תּוצאתיו מנּגב לקדשׁ בּרנע
ויצא חצר אדּר ועבר עצמנה
ונסב הגּבוּל מעצמון נחלה מצרים
והיוּ תוצאתיו היּמּה
וּגבוּל ים והיה לכם היּם הגּדול
וּגבוּל זה־יהיה לכם גּבוּל ים
וזה יהיה לכם גּבוּל צפון
מן היּם הגּדל תּתאוּ לכם הר ההר
מהר ההר תּתאוּ לבא חמת
והיוּ תּוצאת הגּבל צדדה
ויצא הגּבל זפרנה והיוּ תוצאתיו חצר עינן
זה יהיה לכם גּבוּל צפון
והתאוּיתם לכם לגבוּל קדמה מחצר עינן שׁפמה
וירד הגּבל משּׁפם הרבלה מקּדם לעין
וירד הגּבוּל וּמחה על כּתף ים כּנּרת קדמה
וירד הגּבוּל היּרדּנה והיוּ תוצאתיו ים המּלח
„זאת תּהיה לכם הארץ לגבלתיה סביב
Nakaż tym synom Iszraela i_powiedz do_nich:
Ponieważ wy wejdziecie do tej_Ziemi Kanaan,
to ta_ziemia, która przypadnie dla_was w_dziedzictwo:
Ziemia Kanaan w_granicach_jej.
I_będzie dla_was strona południowa od_pustyni Cyn do okolic Edomu
i_będzie dla_was granica południowa od_końca Morza Słonego ze_wschodu
i_skieruje_(się) wasza granica od_południa do_Wzgórza Skorpionów
i_przejdzie do_Cyn i_będze, i_będą krańce_jej od_południa do_Kadesz Barnea
i_wejdzie (do)_Chacar Adad i_przejdzie do_Acmon
i_skieruje_(się) ta_granica z_Acmon ku_potokowi Micraim
i_będą krańce_jej do_tego_morza.
A_granicą zachodnią będzie dla_was Morze to_Wielkie
i_granica ta będzie dla_was granicą zachodnią.
A_to będzie dla_was granica północna:
od Morza tego_Wielkiego zaznaczycie dla_siebie (do)_Hor tęj_góry,
od_Hor tej_góry zaznaczycie do_wejścia (do)_Chamat
i_będą końce tej_granicy do_Cedad
i_wyjdzie ta_granica do_Zifron i_będą końce_jej (do)_Chacar Ainon,
to będzie dla_was granica północna.
I_wymierzycie dla_siebie na_granicę wschodnią od_Chacar Ainon do_Szefam
i_zejdzie ta_granica od_Szefam do_Ribla(h) od_wschodu do_Ajin
i_zejdzie ta_granica i_przejdzie przez_bok Morza Kineret ze_wschodu
i_zejdzie ta_granica tym_Jardenem i_będą końce_jej (przy)_Morzu Słonym.
To będzie dla_was ta_ziemia według_granic_jej wokół.”
Ez 47,15-20:
וזה גּבוּל הארץ”
לפאת צפונה מן היּם הגּדול
הדּרך חתלן לבוא צדדה
חמת בּרותה סברים
אשׁר בּין גּבוּל דּמּשׂק וּבין גּבוּל חמת
חצר התּיכון אשׁר אל גּבוּל חורן
והיה גבוּל מן היּם חצר עינון
גּבוּל דּמּשׂק וצפון צפונה וּגבוּל חמת
ואת פּאת צפון
וּפאת קדים מבּין חורן וּמבּין דּמּשׂק
וּמבּין הגּלעד וּמבּין ארץ ישׂראל
היּרדּן מגּבוּל על היּם הקּדמוני תּמדּוּ
ואת פּאת קדימה
וּפאת נגב תּימנה מתּמר עד מי מריבות קדשׁ
נחלה אל היּם הגּדול ואת פּאת תּימנה נגבּה
וּפאת ים היּם הגּדול
מגּבוּל עד נכח לבוא חמת
„זאת פּאת ים
dla_strony północnej od tego_Morza, tego_Wielkiego
tą_drogą Chetlonu aby_wejść do_Cedad,
Chamat, Berota(h), Sibrajim,
które między obszarem Damaszku i_między obszarem Chamat,
Chacer HaTikon, które na granicy Chawranu
i_będzie granica od tego_morza do Chacar Ainon,
obszar Damaszku i_północ, na_północ dalej_obszar Chamat,
i_to strona północna.
A_strona wschodnia z_między Chawranu i_z_między Damaszku
i_z_między tego_Gileadu i_z_między ziemi Iszraela,
ten_Jarden od_granicy do tego_Morza, tego_Wschodniego zmierzycie
i_to strona wschodnia.
A_stona południowa na_prawo z_Tamar do wód Meribot Kadesz,
potokiem do Morza Wielkiego i_to strona na_prawo na_południu.
I_strona zachodnia to_Morze to_Wielkie
od_granicy aż_do naprzeciw aby_wejść (do)_Chamat,
to strona zachodnia.”
2.3.1. Jam HaMelach / Morze Słone i Tamar
Śledząc granice Ziemi Obiecanej według porządku podanego w Torze
pierwsze istotne miejsce to jest Morze Słone (Martwe) i miasta przy nim.
Ważne dla sprawy jest, że w czasach biblijnych to morze było większe,
bo gdy były tam warunki znacznie bardziej sprzyjające wegetacji,
w tym padało więcej deszczu i więcej wody płynęło w rzekach,
a mniej trzeba było jej z nich pobierać do nawadniania pól,
to więcej wody zasiało Morze Słone i jego poziom był wyższy,
podczas gdy obecnie cały czas się obniża i ono zanika…
Choć Tora(h) jako punkt skrajny wskazuje ogólnie Morze Słone,
Księga Jechezkela podaje miejsce przy jego brzegu nazwane Tamar,
które wyznacza końce granicy wschodniej i południowej.
Dokładna lokalizacja Tamar nie jest pewna i rozważane są różne,
począwszy od Ain Gedi i innych miast przy zachodnim brzegu
(może być wiele miejsc mających tę nazwę, np. region i jego stolica,
ale tu chodzi o jedno konkretne, które jest właściwe w tej sprawie)
aż po okolice współczesnego moszawu Ein Tamar i Ir Ovot,
które znajdują się na południe od aktualnego brzegu morza.
Nazwa Tamar jako miejsce występuje też w Bereszit/1Moj/Genesis/Rdz 14,7,
gdzie Chacacon Tamar to miejsce podbite przed Kedorlaomera i jego sprzymierzeńców
gdy wracali po pobiciu Chorytów i Amorytów w Seir i Paran – na południowym-zachodzie.
Istotne świadectwo na ten temat zawiera też Joz 15,1-4,
gdzie opisane są granice terytorium plemienia Jahuda(ha) (Judy),
któremu losem przypadła ziemia przy południowym skraju
i ten opis mówi o południowym końcu i południowej zatoce morza,
czym wskazuje lokalizacje bliższe Ein Tamar, a nie Ain Gedi,
które znajduje się przy północnej części Morza Słonego.
2.3.2. Kadesz-Barnea / Kadesz-Meriba(h)
Drugi główny punkt to Kadesz – miejsce długiego postoju przed wejściem,
który wyznacza południono-zachodni narożnik Ziemi Obiecanej
więc sąsiednie punkty pośrednie jak „Mala(h) Akrabim” („Wzgórze Skorpionów„)
muszą znajdować się przy linii prowadzącej od Morza Słonego na zachodów
(nie musi to być linia prosta, wzgórze może wyznaczać zakręt granicy,
która powinna przebiegać przez pewne punkty charakterystyczne).
Przybliżona lokalizacja Kadesz nie budzi większych wątpliwości,
wiadomo, że musi to być południowo-zachodni skaj Ziemi Obiecanej
i miejsce pomiędzy Półwyspem Synaj i Morzem Śródziemnym;
a jest to też miejsce omawiane wcześniej w związku z trasą wędrówki.
2.3.3. Nahar Micraim / Nachal Micraim / Szichor / Potok Egipski
Trzecie miejsce powtórzone w obu opisach granicy to „Nachal Micraim„ („Potok Egipski„),
który według Tory występuje po Kadesz dopiero za Chacar Edar i Acmon.
Potok wraz z Morzem Wielkim (Śródziemnym) wyznacza granicę zachodnią,
więc z pewnością nie może chodzić o Nil, który jest ponad 150 km na zachód
i faktycznie stanowi centrum Egiptu, do którego Iszrael miał już nie wracać,
więc ich kraj nie może obejmować ziemi, w której nie mogą zamieszkać;
a gdyby zaczynać od Nilu, Morze byłoby też znaczącą granicą północną.
W pobliżu zakrętu wybrzeża Morza Śródziemnego ku północy
wpada do niego potok Wadi Al-Arisz, który przebiega blisko Kadesz,
w okolicach którego źródło ma jeden z jego dopływów,
przy którym mogą znajdować się Chacar Edar i Acmon
oddzielające Kadesz od głównego biegu tego potoku.
Ważne świadectwo o tym potoku zawiera też Joz 13,1-3 i 1Krn 13,5:
Joz 13,1-3:
ויהושׁע זקן בּא בּיּמים ויּאמר יהוה אליו”
אתּה זקנתּה בּאת ביּמים והארץ
נשׁארה הרבּה מאד לרשׁתּהּ
זאת הארץ הנּשׁארת כּל גּלילות הפּלשׁתּים וכל הגּשׁוּרי
מן השּׁיחור אשׁר על פּני מצרים ועד גּבוּל עקרון
צפונה לכּנעני תּחשׁב חמשׁת סרני פלשׁתּים
העזּתי והאשׁדּודי האשׁקלוני הגּתּי והעקרוני
„והעוּים
Ty zestarzałeś_(się), posunąłeś_(się) w_dniach, a_ta_ziemia
pozostała taka_wielka bardzo do_(wzięcia_w)_posiadanie_jej,
to ta_ziemia, ta_pozostała: wszystkie obszary tych_Plisztim i_wszystkie tych_Geszuri,
od tego_Szichoru, który przed obliczem Micraim i_do granicy Ekronu,
na_północ dla_Kanaanitów przypisywane pięciu książętom Plisztim:
tej_Gazy, i_tego_Aszdodu, tego_Aszkelonu, tego_Gat i_tego_Ekronu
i_ci_Awici.”
Według tego tekstu miasta Plisztim (Filistynów) na wschód od potoku
znajdują się w Ziemi Kanaan, którą Iszrael otrzmał w dziedzictwo i miał podbić,
(podczas gdy inne, na zachód od tego potoku, mogą pozostać w ich rękach).
Biblia świadczy, że Plisztim pochodzą od Micraima – są narodem z Egiptu,
zatem na terytorium Egiptu powinno być dane im miejsce dziedziczne
(czemu nie przeczy to, że w międzyczasie wyprawili się za morze,
a następnie powrócili by znów osiedlić się na wybrzeżu Kanaanu).
W oparciu o świadectwo z przed około 3500 lat,
tak zwana „strefa Gazy” znajduje się w ziemi danej Iszraelowi
i jest obszarem, który Iszrael ma podbić i wziąć w posiadanie;
jednak prawdziwi Plisztim nie muszą być zgładzeni ani stracić,
bo Bóg wyznaczył Pisztim inne pewne dziedzictwo w pobliżu,
które zostało potwierdzone przymierzem Abrahama z Abimelekhiem,
na mocy którego pokój jest wzajemnym zobowiązaniem obu stron,
które muszą szanować granicę jaką przyjęli ich przodkowie.
Istotnym problemem aktualnie jest jednak to,
że „Palestyńczycy” to nie tylko współczesne określenie Plisztim,
ale ta nazwa obejmuje wiele narodów – nie Iszraela w Iszraelu
i są wśród nich np. Kanaanejczycy, Amoryci, Edomici i Arabowie,
którzy zatracili swoją historyczną tożsamość i już jej nie znają,
a identyfikują się się ustanowieniami historycznych imperiów,
które tak sklasyfikowały tę ziemię i jej mieszkańców
po tym, jak walczyły z Iszraelem i go pokonay.
2.3.4. Brzeg HaJam HaGadol / Morza Wielkiego
Trzeci główny punkt to brzeg Morza Wielkiego (Śródziemnego) na północy,
którego lokalizacja nie jest określona przez miasto znajdujące się przy morzu,
ale wiadomo, że musi znajdować się przy przedłużeniu linii przez kolejne punkty:
(północną) Górę Hor i Cedad, gdzieś pomiędzy Damaszkiem i Chamat.
2.3.5. Góra Hor
Górą Hor może być np. Kurnat as-Sauda, najwyższy szczyt Libanu,
odległy o około 50 km od Kada Trypolisu – obecnie dużego miasta na brzegu morza
i z pewnością doskonale widoczny z sąsiednich odcinków granicy, które ma wyznaczać.
Może chodzić też o inny szczyt przy północnym końcu łańcucha Gór Libanu,
na co wskazuje „droga Chetlonu” w Ez 47,15 i miasto „Haitla” w Libanie,
znajdujące się przy drodze z Kada Trypolisu do Sedad.
2.3.6. Cedad
Biblijne Cedad znajduje się w pobliżu współczesnego miasta Sadad w Syrii,
w odległości około 150 km na wschód od brzegu Morza Śródziemnego.
Zgodnie z biblijnym opisem linia graniczna prowadząca do tego miejsca
rozdziela obszar Damaszku na południu od obszaru Chamat na północy
(współczesne miasto „Hama” w Syrii jest na miejscu starożytnego Chamat).
Duże podobieństwa tych nazw w innych językach innych narodów
są silnym świadectwem związku tych miejsc z biblijną geografią i historią.
2.3.7. Chacar Ainon
Biblijne Chacar Ainon wyznaczana narożnik granicy północnej i wschodniej,
więc musi znajdować się jeszcze nieco dalej na wschód niż Cedad
i uznaje się, że znajdowało się w pobliżu współczesnego miasta Al-Karjatajn,
a przy odcinku między tymi punktami granicy jest jeszcze biblijne Zifron.
Punkt skrajny granicy powinien znajdować się przed miastem, np. przy Mahin,
żeby dalej mogła przebiegać łańcuchem górskim, a nie u jego podnoża.
2.3.8. Szefam
Dla lokalizacji Szefam nie ma dobrego przybliżenia współczesnym miastem,
wiadomo jednak, że powinna znajdować się na północ od Góry Hermon,
żeby w granicach Ziemi Iszraela nie znalazł się Damaszek – stolica Aramu,
którego Dawid nie włączył do swojego królestwa zgodnie z Torą.
2.3.9. Jezioro/Morze Kineret
Odcinek granicy do Morza Kineret (Jeziora Galilejskiego)
przebiega przez masyw Góry Hermon i tam znajduje się też Ribla(h),
którą nie jest miasto Ribla przy Al Kusajr i granicy Syrii z Libanem
(które jest Riblą z biblijnych historii, np. 2Krl 23,33; 25,21; Jr 39,5; 52,9),
bo ono byłoby przy środku granicy północnej, a nie wschodniej
i wskazywałoby błędnie, że granica ma zawrócić tą samą drogą.
Ribla(h) między Szefam i Kineret jest innym miejscem o tej nazwie
tak jak istnieją różne góry Hor przy północnej i południowej granicy.
Przy Morzu Kineret granicą są jego wschodnie brzegi.
2.3.10 Jarden (Jordan)
Dalej rzeka Jarden jest granicą do wschodnich brzegów Morza Słonego.
2.4. Linia Granicy i Rzeka Eufrat w Historii
Przebieg granicy Ziemi Iszraela w obu świadectwach wskazuje,
że północna granica Ziemi Iszraela jest „przy_wejściu (do)_Chamat”,
a drugie wskazuje bliskość obszaru Damaszku, który oddziela od Chamat,
co nie miałoby sensu, gdyby Damaszek znajdował się daleko na południe;
więc nie pozwala to jej umiejscowić dalej na północ niż tutaj wskazane
(choć są opinie, że północna granica powinna być przy Antiochii i Aleppo),
żeby obszar Chamat nie znalazł się wewnątrz Ziemi Obiecanej;
więc kończy się ponad 200 km od najbliższego odcinka Eufratu,
którego zakole jest właśnie tak daleko na północny-wschód.
Z Sadad do Jeruszalaim jest około 400 km,
zatem piesza pielgrzymka to około 14 dni w 1 stronę,
co łącznie zabierałoby 4 z 7 tygodni między Pesach i Szabuot,
już mocno skracając czas żniw mieszkającym przy granicy.
Gdyby granica znajdowała się dalej w okolicach Aleppo,
to przejście ponad 640 km wymagałoby ponad 21 dni,
więc żniwa między świętami byłyby tam niemożliwe,
bo cały ich okres zajmowałyby same pielgrzymki.
Jak zatem ma się to do innych słów z Tory,
które nakazują Iszraelowi iść aż do Eufratu
i zapowiadają danie ziemi, po której przejdą:
Debarim/5Moj/Deuteronomion/Pwt 1,7:
פּנוּ וּסעוּ לכם”
וּבאוּ הר האמרי ואל כּל שׁכניו
בּערבה בהר וּבשּׁפלה וּבנּגב וּבחוף היּם
ארץ הכּנעני והלּבנון
„עד הנּהר הגּדל נהר פּרת
i_idźcie (ku)_Górze Amorytów i_do wszystkich sąsiadów_swoich
w_Araba(h), w_Górach, i_na_Szefeli, i_na_Negebie i_na_wybrzeżu tego_morza,
(do)_ziemi tych_Kanaanejczyków i_tego_Libanu,
aż_do tej_rzeki, tej_wielkiej, rzeki Prat.”
Debarim/5Moj/Deuteronomion/Pwt 11,24:
כּל המּקום אשׁר תּדרך”
כּף רגלכם בּו לכם יהיה
מן המּדבּר והלּבנון
מן הנּהר נהר פּרת ועד היּם האחרון
„יהיה גּבלכם
stopa nogi_waszej na_nim dla_was będzie
od tej_pustyni i_do_Libanu,
od tej_rzeki, rzeki Prat i_do tego_Morza tego_Zachodniego
będzie granica_wasza.”
Joz 1,3-4:
כּל מקום אשׁר תּדרך כּף רגלכם בּו”
לכם נתתּיו כּאשׁר דּבּרתּי אל משׁה
מהמּדבּר והלּבנון הזּה
ועד הנּהר הגּדול נהר פּרת
כּל ארץ החתּים ועד היּם הגּדול
„מבוא השּׁמשׁ יהיה גּבוּלכם
dla_was dałem_je jak powiedziałem do Moszego:
od_tej_pustyni i_tego_Libanu, tego_oto,
i_do_tej_rzeki, tej_wielkiej, rzeki Prat,
cała ziemia tych_Chetytów i_do tego_Morza, tego_Wielkiego
z_zachodzenia tego_Słońca będzie terytorium_waszym.”
Po pierwsze trzeba zauważyć,
że podbój Ziemi Obiecanej pod wodzą Jahuszui (Jozuego)
został dokonany jedynie w znacznie mniejszym zakresie
i nie zdobył nawet całości terytorium w zakreślonych granicach;
bo Joz 19,29 umieszcza granicę plemienia Aszera przy Tyrze,
a Joz 11:16-13:6 opisuje zasięg podbojów i co pozostaje,
i w szczególności Joz 13,5 wskazuje jako jeszcze niezdobyty
obszar od Góry Hermon po wejście do Chamat – cały Liban,
około 1/3 z tego, co znajduje się w przedstawionych granicach.
Zasięg tych podbojów odpowiada też postojom wędrówki przy granicy
oraz zasięgowi podbojów w Baszanie (gdzie nie było postojów obozu,
a tylko wyprawy posłanych do walki z okolicy Góry Nebo).
Dopiero w późniejszym czasie król Dawid zdobył ziemie na północy
i np. 1Krn 18,3 mówi o rozszerzeniu jego panowania aż nad Eufrat:
1Krn 18,3:
ויּך דּויד את הדדעזר מלך צובה חמתה”
„בּלכתּו להצּיב ידו בּנהר פּרת
w_pochodzie_jego aby_rozciągnąć rękę_swą nad_rzekę Prat.”
Jednak czytając tę część historii w pełnym kontekście (1Krn 18,1-14; 2Sm 8,1-14) widać,
że król Dawid pokonał też narody, których ziem Iszrael mia nie wziąć w posiadanie,
dlatego zgodnie z Torą tych narodów nie wytracił, a ich ziemi nie przyłączył do Iszraela,
a jedynie umieścił tam straż, żeby zapewnić, że nie staną się zagrożeniem i wrogami,
zaś te ludy jako mu poddane, będą mu służyć i płacić daninę…
Oznacza to, że panowanie Iszraela sięgało do Eufratu, ale pośrednio,
bo poprzez ziemie innego państwa, które zostało mu podporządkowane.
Nie było w tym też wcale konieczne osobiste dojście Dawida aż do rzeki,
bo wystarczyło pokonać króla Coby w Chamat – zdobyć stolicę kraju
(króra znajduje się nad Orontesem – inną ważną rzeką w tej okolicy),
żeby uzyskać zwierzchność nad jego poddanymi znacznie dalej.
Trzeba też wziąć pod uwagę możliwość,
że starożytne rozumienie tej sprawy mogło różnić się od współczesnego,
gdzie obecnie precyzyjnie rozróżnia się główny bieg rzeki i dopływy,
z czego wynika oczekiwanie sięgania granicy aż do 1 linii Eufratu;
podczas gdy takie rozróżnienie wcale nie było konieczne dawniej,
gdy znano jedną rzekę, która dzieliła się na wiele odnóg w delcie,
które mimo posiadania swoich nazw pozostają częścią tej rzeki,
więc można było też rozumieć, że każdy dopływ to część rzeki.
Potok Szichor ma dopływ, który ma źródło przy Kadesz Barnea,
a Eufrat mógł mieć dopływy ze źródłami bliżej Ziemi Obiecanej.
Obecnie Eufrat nie ma lewostronnych dopływów sięgających południa Syrii,
ale podobnie jak poziom Morza Martwego mogła zajść co do tego zmiana,
bo zmniejszyła się tam wielkość opadów, więc rzekami płynie mniej wody,
a ponadto przebiegi mogły zmienić np. trzęsienia ziemi lub ludzkie działania,
które zablokowały jedne koryta rzek, a otworzyły dla nich inne…
Doskonałym przykładem tego jest zdobycie Babelu (Babilonu) przez Persów,
którzy uważali sforsowanie murów miasta za niemożliwe i tego nie próbowali,
ale skierowali część wody z Eufratu w kanały i zbiornik przed miastem,
żeby wejść do niego korytem rzeki, w którym poziom wody się obniżył.
W Objawieniu zawarte jest też proroctwo, że Eufrat całkiem wyschnie,
żeby otworzyć drogę dla władców idących na wojnę przy Har Megido:
Obj 16,12:
„καὶ ὁ ἕκτος ἐξέχεεν τὴν φιάλην αὐτοῦ ἐπὶ τὸν ποταμὸν τὸν μέγαν [τὸν] Εὐφράτην
καὶ ἐξηράνθη τὸ ὕδωρ αὐτοῦ ἵνα ἑτοιμασθῇ ἡ ὁδὸς
„τῶν βασιλέων τῶν ἀπὸ ἀνατολῆς ἡλίου
i wysuszona_została ta woda jej aby przygotowana_była ta droga
tych królów oto od wschodu Słońca.”
Obecnie władze Iraku przewidują, że Eufrat może wyschnąć do 2040 roku,
co oczywiście wynika z wysychania Morza Kaspijskiego i mniejszych opadów
oraz zmniejszania się lodowców w górach, gdzie znajdują się jego źródła;
ale także z zatrzymywania części wody na zaporach w Turcji i Syrii;
wobec czego sytuacja może się zmienić i może znów popłynąć więcej wody.
Poza tym w proroctwie nie chodzi tylko o samo wyschnięcie tej rzeki,
lecz ma się to stać na znak i w konkretnym celu, raczej nagle niż stopniowo,
więc chwilowych przerw w przepływie wody w Eufracie może być wiele,
a chodzi tylko o jedną szczególną.
Gdyby Eufrat miał faktycznie wyznaczać granicę Ziemi Iszraela
(w stanie aktualnym, a nie według tego, co było w czasach biblijnych),
to co oznaczałoby jego trwałe wyschnięcie – brak początku lub końca?
Czy Ziemia Obiecana by znikła czy objęła całą ląd lub cały świat?
2.5. Podsumowanie
Granice opisane w Torze nie dają Iszraelowi wielkiego terytorium,
ale wyznaczają obszar o powierzchni około 1,5 współczesnego państwa,
w którym nie ma ziemi na południe od Morza Słonego (Martwego)
i cała przestrzeń w odległości do około 160 km od Zatoki Akaba
jako Pogórze Seir właściwie powinno stać się państwem Edomitów
(którzy pawdopodobnie są wśród uważających się za „Palestyńczyków”);
jednak małe części Egiptu (na wschód od Wadi Al-Arisz) i Syrii
oraz prawie cały Liban to według Biblii też Ziemia Iszraela.
Wszystko, co zostało do tej pory rozważone,
określa granice Ziemi Iszraela po zachodniej stronie Jardenu
i nie bierze pod uwagę tego, co 2,5 plemienia: Ruben, Gad i Menasze
wzięli w dziedzictwo wcześniej po wschodniej stronie tej rzeki;
bo mimo tego, że Bóg im wtedy na to warunkowo pozwolił
i stało się to wcześniej niż opis granicy został zapisany w Torze;
nie jest to treścią obietnicy Boga ani Przymierza z Iszraelem
i proroctwo w Ez 48 wyznacza im w przyszłości inne obszary.
Tora(h) (Bemidbar/4Moj/Arithimoi/Lb 21,26) wskazuje historyczny fakt,
że ziemie Sichona, króla Cheszbonu, Amoryci zdobyli od Moabitów,
z którymi Iszrael miał nie podejmować walki i nie zdobywać ich ziemi
i podobnie mogło być też z ziemią Oga, która Baszanu od Amonitów;
dlatego Sdz 11,13.23-24 relacjonuje ich spór z Jiftachem (Jeftem).
Możliwe jest więc, że Iszrael mógł zachować wschód przez jakiś czas,
ale skoro ta ziemia została przez nich utracona, to nie będzie już odzyskana,
lecz otrzymają pierwotnie przewidziane dla nich, inne dziedzictwa.
Objęcie przez 2,5 plemienia ziemi na wschodzie może być też przyczyną
tego, że w czasach Jahuszui (Jozuego) Iszrael nie podbił całej Ziemi Obiecanej,
w której nie byłoby komu zamieszkać, skoro oni chcieli wrócić za Jarden;
dlatego obszar na północy został niezdobyty w zamian za wzięty wschód,
jednak gdy Iszrael zostanie tam znów wprowadzony, stanie się odwrotnie.
Powierzchnie obszarów niezdobytych przez Jahuszuę
i dziedzictw plemion wziętych na wschodzie Jardenu
są bardzo podobne, co mocno uzasadnia tą hipotezę.
Ostatecznie w tym regionie zgodnie z tym, co Bóg ustanowił i objawił w Torze
każdy z narodów będzie musiał coś oddać i coś innego otrzymać w zamian,
żeby nastała sytuacja, w której będzie mógł zaistnieć tam trwały pokój.
Chwała Bogu!