Czytanie Biblii
Komentarz do parszy „Wezet HaBrakha(h)”
(części „A_Oto To_Błogosławieństwo„):
Debarim/5Moj/Deuteronomion/Pwt 33,1-34,12; Joz 1,1-18; 1Tes 5,1-11.
Czytanie Biblii – podstawowa i ważna praktyka wiary – porządek.
Rozważanie należy zacząć od samodzielnego
przeczytania lub wysłuchania fragmentów Biblii.
1. Wcześniej Omawiane Zagadnienia
Tematy tego czytania inne niż omówione w tym tekście,
były komentowane w poprzednich cyklach czytania Tory:
– pieśń jako forma lepiej zapadająca w pamięć i skuteczna;
– Bóg jest Ojcem, który karci swe dzieci – swych najbliższych;
– podział ludzkości i Iszraela – 70 narodów, 70 potomków i 70 starszych;
– błogosławieństwa dla plemion Iszraela;
– śmierć Moszego i początek służby Jahuszui (Jozuego);
– czytanie i komentowanie ostatniej parszy Tory;
– ludzkie oczekiwania i nadzieja, a rzeczywistość, na którą patrzy Bóg;
– połączenie różnych aspektów biblijnych pouczeń;
– wzmocnienie do utrzymania porządku Tory;
– właściwy sens sens i cel zwracania się do Boga;
– rola i pozycja proroctw w biblijnej pobożności;
– Ustanowienia (Przykazania) jakie Bóg dał w parszach HaEzinu i Wezet HaBrakha(h);
– Objawienia wymagające uważnego rozważenia by móc je zrozumieć.
Są one rozważane we wcześniejszych artykułach:
– Pieśń Nauki i Mocy;
– Dwa Sposoby Rozumienia Tory;
– Rozważanie do Końca i Dalej…
– Osiągnięcia, Oczekiwania i Prawda…
– Błogosławieństwo do Obrony;
– Przywołanie Do Siebie Władcy;
– Wiedza o Proroctwach;
– Objawienia do Dostrzeżenia.
Poprzednie komentarze rozważają już praktyczne i duchowe treści parszy,
więc warto kliknąć i otworzyć artykuły wskazane w odnośnikach powyżej.
2. Czytanie Biblii
2.1. Porządek Czytania Parsz
My, jak co roku, w ostatni Szabat cyklu czytamy i komentujemy parszę „Wezet HaBrakha(h)”,
ale współczesna tradycja judaizmu rabinicznego jest w tym zakresie zupełnie inna:
– w Szabat podczas Chag Sukot czytane są specjalne fragmenty związane z Szałasami;
– w Szabat przypadający w Szemini Aceret czytane są specjalne fragmenty na to święto;
– w Simchat Tora(h) parsza(h) „Wezet HaBrakha(h)” jest czytana, ale bez komentarza,
bo rozpoczyna się po tym świętowanie zakończenia kolejnego rocznego cyklu.
W tym roku rabiniczne Szemini Aceret przypadło w Szabat tygodniowy,
a Simchat Tora(h) w Iszraelu w ten sam dzień, zaś w diasporze w niedzielę;
zatem z częścią jahudim (żydów) czytamy tak samo, ale rozważamy inaczej,
nad czym warto się zastanowić i ocenić która praktyka jest słuszna.
Parsza(h) „Wezet HaBrakha(h)” jest ostatnią, 54. częścią Tory w cyklu czytania,
dlatego dobrze jest zacząć od zrozumienia czemu podzielono ją właśnie na tyle części.
Biblijny rok składa się pełnych miesięcy synodycznych pomiędzy widocznymi nowiami,
które ze względu na długość takiego cyklu mogą mieć 29 lub 30 dni (zwykle na przemian),
Rok składający się z 12 albo 13 takich miesięcy może mieć około 354 albo 383-384 dni,
czyli 50 tygodni i 4 dni albo 54 tygodnie i 5-6 dni.
Liczba 54 określa liczbę parsz w rocznym cyklu i liczbę pełnych tygodni w roku przestępnym,
co wskazuje, że podział powstał z myślą o tym, żeby przeczytać z nim Torę w cały taki rok;
jednak lata zwykłe (których jest 12 na każdych 19) są o ponad 4 tygodnie krótsze,
więc żeby zmieścić się w takim cyklu trzeba co najmniej 3-4 razy połączyć 2 czytania;
zaś w 5-6 dniach po 54. tygodniu roku przestępnego może przypaść jeszcze 55. Szabat,
więc wtedy trzeba dodać co najmniej 1 czytanie specjalne (np. o bliskim święcie).
Występujące w rzeczywistości sytuacje wskazują,
że zarówno łączenie jak i dodawanie specjalnych czytań jest potrzebne i słuszne,
żeby móc w każdy Szabat rozważać Torę i wypełnić w ten sposób cały rok;
ale zupełnie inną sprawą jest czynienie tego w ramach koniecznego minimum,
a całkiem czymś innym więcej łączeń i dodatkowych czytań niż wymagane…
W tradycji judaizmu czytania dodatkowe występują też w latach zwykłych
w tygodniach kończących się Szabatami podczas Chag HaMacot i Chag Sukot
oraz w tygodniach, w których inne święto z Tory przypadnie w ich Szabaty;
więc trzeba rozważyć czy jest to dopuszczalne i dobre, czy też nie?
Dodanie czytań specjalnych skutkuje potrzebą większej ilości łączeń parsz,
więc na rozważanie opisanych w nich spraw będzie mniej czasu i uwagi
niż gdyby każda z tych parsz miała swój cały tydzień i zgromadzenie szabatowe;
więc biorąc to pod uwagę dodawanie więcej i łączenie jest niewłaściwe.
Z drugiej strony gdy święto z Tory przypada dokładnie w dniu Szabatu tygodniowego
połączenie święta i Szabatu wymaga łączenia parszy z czytaniami świątecznymi,
więc także jest wtedy do rozważenia więcej różnych spraw w tym samym czasie
i okazuje się, że problemem nie jest czy łączyć czytania czy nie, bo nie ma takiego wyboru,
ale właściwie przedmiotem decyzji jest tylko jakie fragmenty Tory będą ze sobą połączone;
a czytania świąteczne mogą poruszać tematy zupełnie odmienne niż pobliskie parsze,
podczas gdy są pary sąsiednich parsz o bardzo zbliżonej tematyce, np. Tazrija-Mecora,
gdzie opisane są nieczystości płciowe, rodzaje caraatu oraz oczyszczenia z nich,
których rozważenie łącznie ułatwia pełne zrozumienie tych spraw.
Rozpoczynający się rok najprawdopodobniej będzie rokiem przestępnym
(bo w przeciwnym razie miesiąc Abib/Nisan zaczynałby się dużo wcześniej niż zwykle),
który powinien potrwać 384 dni (czyli dokładnie o 1 dzień mniej niż pełnych 55 tygodni)
w kolejnym 7. miesiącu aż 3 coroczne święta mogą przypaść w Szabaty tygodniowe,
bo różnica długości roku i tygodni wskazuje o ile dni tygodnia przesuną się święta;
w świetle prognoz warto więc rozważyć i zaplanować taki porządek czytania Tory,
żeby móc uczynić to w sposób owocny i budujący, a nie trudny i męczący.
Oczywiście co do przestępności tego roku nie ma jeszcze absolutnej pewności,
bo to okaże się dopiero po sprawdzeniu dojrzałości jęczmienia w 1. miesiącu Adar;
ale 1. łączenie parsz WaJekehel-Pekudei przypada na ostatni Szabat tego miesiąca,
gdy w oparciu o wcześniejsze obserwacje powinno to być już dość dobrze wiadome
(nawet gdyby na decyzję pozostało jeszcze kilka dni i możliwe kolejne sprawdzenie);
zaś potem przewidywany dzień nowiu na pewno nie zmieni się o więcej niż 1 dzień,
więc nawet gdyby te 3 święta znów przypadły w 3 niedziele albo w 3 piątki
i można by na oddzielnych zgromadzeniach rozważać ich treści i parsze,
to czy w tygodnie przed nimi większość osób myślałaby o parszach,
czy tak czy inaczej uwaga byłaby już skupiona na tych świętach?
Celem corocznego cyklu czytania jest rzetelne rozważenie ze zrozumieniem całej Tory,
dlatego dobrze jest myśleć i rozplanować go tak, żeby rzeczywiście tego dokonać
i łączyć raczej takie czytania, które poruszają te same tematy i stanowią ciągłość
niż mierzyć się z koniecznością rozważania razem spraw zupełnie różnych od siebie.
O ile jednak praktyka dodatkowych czytań świątecznych i łączeń parsz
okazuje się zasadna i słuszna, więc warta rozważenia i stosowania;
o tyle wciąż pozostaje w tym zakresie możliwość nadużycia i błędu,
bo skoro pierwotnym zamysłem i celem jest rozważenie całej Tory,
to wszystko trzeba czynić tak, żeby całą Torę faktycznie rozważyć
i ostatnie czytanie parszy nie może być zastąpione świątecznym,
ale właściwy porządek musi zawierać i jedno i drugie.
W historii judaizmu w czasie, gdy nie było jeszcze algorytmu kalendarza
prawdopodobnie zdarzyło się pominięcie parszy „Wezet HaBrakha(h)”,
bo ktoś nie pomyślał kiedy ją później przeczytać i tak się pomylił,
a mimo tego stało się to później tradycyjnym zwyczajem.
Czytanie parsz to nie jest jednak nasz własny pomysł ani ustanowienie,
ale starożytna tradycja judaizmu poświadczona w Talmudzie i Ewangelii;
dlatego co do zasady należy czytać parsze możliwie zgodnie z innymi
wprowadzając tylko minimalne korekty gdy wymaga tego sytuacja,
są podstawy, jest to pewnie uzasadnione i do merytorycznej obrony,
więc osoby zdziwione różnicą będą musiały przyznać w tym rację.
Jest to ważne między innymi po to, żeby móc współdziałać z innymi,
odwiedzać zgromadzenia innych społeczności i być odwiedzanymi
oraz publikować treści, które będą interesujące i użyteczne,
przyciągające uwagę osób bliskich mesjańskiej drodze.
2.2. Sposoby Czytania Całej Biblii
Z porządkiem czytania parsz jest związany ogólniejszy i większy temat,
jakim jest regularne, systematyczne czytanie całego Pisma Świętego,
ale to zależnie np. od rodzaju roku i rodzaju czytanego kanonu Biblii
(np. protestancki, katolicki, prawosławny, koptyjski, syryjski, wschodni)
objemuje mniej lub więcej ksiąg w dłuższym lub krótszym czasie
i wymaga czytania od około 22 do około 27 rozdziałów tygodniowo,
czyli około 5-6 razy więcej niż w ramach cyklu czytania parsz.
Społecznie jest to praktycznie niewykonywalne w ciągu 1 roku,
bo to byłyby około 1-2 godziny czytań, wiele godzin komentarzy,
które trudno byłoby przygotować i cokolwiek z nich zapamiętać;
dlatego społecznie całą Biblię czyta się w cyklach wieloletnich.
Niezależnie od tego jak Biblia jest czytana w społeczności
ważne i potrzebne jest też jednak jej czytanie indywidualnie;
bo znajomość i zrozumienie treści oraz własne spostrzeżenia
są niezbędne, żeby sprawdzać co mówią o tym inne osoby
i merytorycznie, rzetelnie oceniać czy jest to słuszne czy błędne
oraz by umieć biblijnie uzasadniać uznawane przekonania,
w tym wyjaśniać jedne fragmeny Pisma przy pomocy innych
gdy prowadzi się nauczania i wypowiada na zgromadzeniach.
Niestety nie istnieje jednak 1 uniwersalny plan czytania Biblii,
który byłby jednakowo skuteczny i dobry dla wszystkich;
ale każdy musi dobrać lub ułożyć odpowiedni dla siebie,
który będzie pasował do jego możliwości i potrzeb,
dlatego na przykładach rozważone będą tu czynniki,
które warto wziąć pod uwagę w organizacji czytań…
Popularnym podejściem są plany czytania Biblii w rok,
przy pomocy których można omówić kluczowe zagadnienia,
a zależnie od tego czy takie tempo czytania jest szybkie czy wolne
taki plan można łatwo zmienić np. na dwuroczny lub półroczny…
Zwykle podstawą dla opracowania planu czytania i podziałów tekstu
jest ilość rozdziałów lub wersetów z objętego planem kanonu Biblii,
które mają być przeczytane w okresie o wyznaczonej długości;
dlatego pierwszy krok w układaniu planu to określenie tych liczb:
a) kanon protestancki ma 66 ksiąg, 1189 rozdziałów lub 31102 / 31162 wersety;
b) kanon katolicki ma 73 księgi, 1328-1334 rozdziały lub około 35527 wersetów;
c) kanon prawosławny i inne wschodnie mają więcej ksiąg, rozdziałów i wersetów
(istnieją też niewielkie różnice w podziałach i numeracji wersetów,
np. uwzględnianie lub nie tytułów / opisów niektórych Psalmów);
które trzeba przeczytać w rok z podziałem na dni lub tygodnie:
a) według kalendarza gregoriańskiego 365 dni lub 52 tygodnie;
b) według kalendarza biblijnego 354-384 dni lub 50-54 tygodnie;
z czego można wyznaczyć potrzebne szybkości czytania:
a) 1189 rozdziałów w 365 dni to 3,26 dziennie lub 22,87 tygodniowo;
b) 31102 wersety w 365 dni to 85,21 dziennie lub 598,11 tygodniowo;
c) 1334 rozdziały w 365 dni to 3,65 dziennie lub 25,65 tygodniowo;
d) 35527 wersetów w 365 dni to 97,33 dziennie lub 683,21 tygodniowo;
e) te same ilości rozdziałów lub wersetów w latach biblijnych
ze względu na większą zmienność długości mogą być w zakresach
od 3,09 rozdziałów dziennie lub 22,02 rozdziałów tygodniowo
do 3,35 rozdziałów dziennie lub 23,78 rozdziałów tygodniowo
i analogicznie w podziale na wersety i w większym kanonie…
Pierwsza sprawa, o której trzeba zdecydować na początku,
to czy chce się mieć cykl o stałej długości i tempie czytania,
czy dopasowywać go do krótszych i dłuższych lat biblijnych,
żeby np. mógł pokrywać się z czytaniami parsz…
Drugi problem, istotny szczególnie dla „chrześcijan”,
to fakt, że Brit Chadasza(h) ma 260 rozdziałów lub 7957 wersetów,
co stanowi około 1/4 – 1/5 całej Biblii i znajduje się na jej końcu,
więc przy czytaniu „od deski do deski” nie byłoby go około 9 miesięcy;
wobec czego zamiast 1 cyklu czytania całego Pisma Świętego
proponuje się ułożenie i zaplanowanie w podziale na części:
Tanakh (Biblia Hebrajska) i Brit Chadasza(h) (Odnowione Przymierze),
żeby przez cały czas czytać po trochu z jednego i drugiego;
co szczególnie na początku, przy pierwszych czytaniach,
prowadzi jednak do braku znajomości starszych tekstów,
z których cytują i na które powołują się apostołowie
(zwykle nie w całości, a wskazując szersze konteksty).
Problemem może (choć nie dla wszystkich musi) być też to,
że księgi historyczne Biblii mają wiele podobnych treści,
np. 9 rozdziałów niemal samych rodowodów w 1 Księdze Kronik
lub podsumowania panowań królów w Księgach Królewskich,
których czytanie ciągiem w kolejne dni może być nużące
i trudno wydobyć z tych „suchych faktów” ciekawe wnioski.
Z tego względu proponowany jest podział na mniejsze części
i czytanie równolegle Tory, Proroków, Pism i Pism Mesjańskich,
zgodnie z tym jak Tanakh jest podzielony na 3 części w judaizmie;
co ma tę dodatkową zaletę, że Torę można czytać według parsz
zwykle po 1 aliji każdego dnia (w niektórych tygodniach po 2).
Żeby przeczytać całą Torę (5845 wersetów) w rok (354-384 dni)
trzeba dziennie czytać średnio 15-17 wersetów, około 0,5 rozdziału
i choć wyznaczone parsze mają dość znacząco różne długości,
np. poprzednie 2 WaJelekh i HaEzinu 30 i 52 wersety w 7 częściach,
a następne 2 Bereszit i Noach 146 i 153 wersety w 7 częściach na dni.
Takie ilości można przeczytać w czasie od kilku sekund do 2 minut;
zaś czytanie nieco ponad 3 rozdziałów lub około 100 wersetów
powinno być możliwe do przeczytania w najwyżej 5-10 minut;
więc nikt nie powinien mieć trudności, żeby to tak czynić.
W czytaniu z podziałami trzeba jednak rozstrzygnąć
jak poradzić sobie z różnymi długościami części Biblii:
a) Tora(h) to 187 rozdziałów lub 5844 / 5845 wersetów;
b) Nabim (Prorocy) to 380 rozdziałów lub około 9292 / 9296 wersetów;
c) Ketubim (Pisma) to 362 / 370 rozdziałów lub około 8064 wersety;
d) Brit Chadasza(h) (Odnowione Przymierze) to 260 rozdziałów lub 7957 wersetów;
e) Greckie Księgi z Septuaginty to 137 rozdziałów lub około 4365 wersetów;
więc albo każdą część trzeba czytać w odpowiednim dla niej tempie,
żeby wszystkie ukończyć razem w cyklu o jednej długości;
albo można czytać je niezależnie od siebie w różnych cyklach,
w tym też z dalszymi podziałami na jeszcze mniejsze części,
np. gdyby Tehilim (Psalmy) czytać oddzielnie od reszty Pism,
to po 1 dziennie przeczyta się je ponad 2 razy w każdym 1 roku,
a po 2 dziennie ponad 5 razy w 1 roku przestępnym.
W Brit Chadaszy można np. oddzielnie czytać Ewangelie lub Listy
(łącząc Dzieje Apostolskie i Objawienie z pozostałymi księgami),
żeby codziennie mieć z nich jakiś fragment w porządku czytań
lub żeby zestawiać nauczanie samego Mesjasza i apostołów.
Dobrym pomysłem może być też zmiana podziału co kilka cykli,
bo dzięki temu pojawiają się różne połączenia wersetów,
co pozwala dostrzec między nimi kolejne zależności.
Następny czynnik to zbliżone długości lub podział logiczny,
w którym wypowiedzi lub relacje wydarzeń czytane są w całości,
żeby przerywanie nie gubiło i nie utrudniało zrozumienia sensu.
Np. Psalmy 117 i 119 mają odpowiednio 2 i 176 wersetów,
więc podział czytań według długości (ilości wersetów)
jeden z nich połączy z sąsiednim, a drugi podzieli na kilka.
Poza Psalmami, które ułożono jako oddzielne utwory
podział na rozdziały nie został dokonany przez autorów,
ale opracowany przez biblistów na początku XIII wieku n.e.,
po czym podział na wersety dodano w połowie XVI wieku n.e.
i nie zawsze działo się to według kryteriów merytorycznych,
więc czytając całymi rozdziałami też można rozcinać wątki, np.:
a) historia stwarzania w Bereszit/1Moj/Genesis/Rdz 1-2
ma 6 dób w 1. rozdziale, a tylko 7. dobę w 2. rozdziale,
gdy logicznie jest to raczej część 1. relacji – całego tygodnia
(jak 1. alija(h) w parszy „Bereszit” obejmująca całą tą historię),
a nie szczególnej historii o umieszczeniu Adama w Edenie;
b) W rozdziałach Iz 7-9 treść 8. rozdziału objaśnia sąsiednie,
a podział może skutkować nie skojarzeniem związków
i błędną interpretacją bez podanych w tekście wyjaśnień.
Podziały wersetów też mogą błędnie dzielić lub łączyć
zdania, które logicznie i faktycznie mają nieco inne granice,
np. J 13,31 „…wziąwszy więc ten kawałek on wyszedł zaraz. Była zaś noc…”
zawiera koniec zdania z poprzedniego wersetu i początek z następnego.
„Była zaś noc” wskazujac porę zaczyna relację kolejnego wydarzenia,
co jest typowe i występuje wielokrotne w tej Ewangelii w takiej funkcji.
Początki i końce parsz i haftor przypadające w środkach rozdziałów
to są podziały wyznaczone całkowicie niezależnie i wcześniej,
kiedy o rozdziałach i wersetach w Biblii nikt jeszcze nie słyszał;
więc oznaczenia służą do wygodnego wskazywania miejsc w tekście,
ale nie trzeba kierować się nimi w wyznaczaniu długości czytań.
Plan systematycznego czytania całego Pisma Świętego
nie musi być ścisły i od początku wyznaczony ma sztywno,
a może to być raczej przybliżone, średnie tempo czytania,
względem którego można czytać nieco więcej lub mniej,
np. zawsze do końca wypowiedzi, wydarzenia lub wątku,
jeśli w jednym dniu więcej wersetów, to w innym dniu mniej,
jeśli w jednym dniu jeden długi rozdział, w innym kilka krótkich,
bo kompletność i sensowność jest ważniejsza niż długość.
W celu wdrożenia i śledzenia planu czytania w ten sposób
najlepiej przygotować sobie tabelę z kilkoma kolumnami, np.:
a) data i/lub liczba porządkowa;
b) cel na dzień – stała, średnia liczba wersetów na dzień;
c) liczba wersetów faktycznie przeczytanych w danym dniu;
d) początkowy werset (części) Biblii na dzień czytania
(uzupełniany po skończeniu czytania w poprzednim dniu,
a w pierwszym wierszu tabeli na samym początku cyklu);
e) zaokrąglona suma z kolumny b) do dnia czytania włącznie;
f) suma wartości z kolumny c) do dnia czytania włącznie.
W ten sposób można nie tylko kontrolować bieżący postęp,
sprawdzając czy aktualna suma nie odbiega znacząco od celu
(może być mniejsza lub większa wpływając na dalsze czytania);
ale też udokumentować wyznaczone początki kolejnych czytań
i w ten sposób opracować dokładniejszy plan na kolejny (taki) rok,
gdy nie trzeba będzie znów wyznaczać granic czytań.
W czytaniu Biblii nie chodzi o to, żeby „zaliczyć obowiązek”,
więc nie należy po prostu przeczytać szybko, żeby „mieć z głowy”,
ale chodzi o zrozumienie i wyciągnięcie wniosków z treści,
więc trzeba czytać tak, żeby dostrzegać fakty i je kojarzyć,
żeby z czytania poznawać i pojmować coraz więcej.
Systematyczne czytanie całej Biblii jest ważne i potrzebne,
żeby poznawać i móc znać wszystkie fakty, którymi należy się kierować;
ale powinna to być jednocześnie podstawa rozważań tematycznych,
w których od sprawy z czytanego fragmentu zaczyna się sprawdzanie
co na ten temat mówią wszystkie miejsca w Piśmie Świętym,
które powinno się znać z wcześniejszych czytań oraz inne źródła…
2.3. Podsumowanie
Czytanie całej Biblii to podstawowa i ważna praktyka wiary,
od której zależy poprawność i jakość wszystkiego innego;
dlatego trzeba to spełniać w sposób umożliwiający
pełne skupienie na aktualnie rozważanych tematach
oraz rozwijanie wiedzy o tym, co się czyta…
Tematy z treści parszy „Wezet HaBrakha(h)” są już omówione
w komentarzach z poprzednich lat wskazanych na początku,
które pozostają aktualne i można je rozważyć ponownie;
podczas gdy dzień przed początkiem cyklu czytania Tory
jest najlepszym czasem by pomyśleć o następnym cyklu
oraz postanowić i ułożyć sobie czytanie całej Biblii…
Chwała Bogu!